ไดโนเสาร์ได้ชื่อมาอย่างไร

ชื่อวิทยาศาสตร์มีสองส่วน

ไดโนเสาร์ทุกชนิดมีชื่อวิทยาศาสตร์ตามระบบทวินาม (binomial nomenclature) ที่คาโรลัส ลินเนียส วางรากฐานไว้ ชื่อประกอบด้วย "ชื่อสกุล" (genus) ขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่ และ "ชื่อชนิด" (species) เป็นตัวพิมพ์เล็กทั้งหมด และเขียนด้วยตัวเอียงทั้งคู่ เช่น Tyrannosaurus rex^[2]

ในชีวิตประจำวันเรามักเรียกเฉพาะชื่อสกุล เช่น "ไทแรนโนซอรัส" ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้ในเว็บไซต์นี้ด้วย

ใครเป็นผู้ตั้งชื่อ

ผู้ที่บรรยายลักษณะไดโนเสาร์ชนิดใหม่เป็นคนแรกในวารสารวิชาการเป็นผู้ตั้งชื่อ ต้องมี "ตัวอย่างต้นแบบ" (holotype) ซึ่งเป็นฟอสซิลที่เก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์หรือสถาบันให้ผู้อื่นตรวจสอบได้ และต้องทำตามกฎของประมวลนามสัตววิทยาสากล (ICZN)^[1]

กฎสำคัญข้อหนึ่งคือ "หลักลำดับก่อน" (priority) ถ้าสัตว์ชนิดเดียวกันถูกตั้งชื่อสองครั้ง ชื่อที่ตีพิมพ์ก่อนจะเป็นชื่อที่ใช้ เรื่องที่โด่งดังคือ บรอนโตซอรัส ซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นอะแพโทซอรัสชนิดเดียวกัน จนชื่อบรอนโตซอรัสถูกยกเลิกไปนาน ก่อนที่งานวิจัยในปี ค.ศ. 2015 จะเสนอว่าทั้งสองแตกต่างกันมากพอ นักวิทยาศาสตร์หลายคนจึงกลับมาใช้ชื่อบรอนโตซอรัสอีกครั้ง แม้จะยังไม่ใช่ทุกคน^[1][3]

รากศัพท์ที่พบบ่อย

ชื่อไดโนเสาร์มักประกอบจากรากศัพท์ภาษากรีกและละติน เช่น saurus (กิ้งก่า) raptor (ผู้ปล้น) cerat (มีเขา) ops (หน้า) tyranno (ทรราช) และ rex (ราชา)^[9]

ชื่ออาจมาจากลักษณะเด่น เช่น ไตรเซราทอปส์ แปลว่า "หน้ามีสามเขา" มาจากสถานที่ที่พบ หรือตั้งเป็นเกียรติแก่บุคคล^[8]

ชื่อไดโนเสาร์ไทย

ไดโนเสาร์ไทยหลายตัวมีชื่อที่สะท้อนวัฒนธรรมและสถานที่ของไทย ตัวอย่างเช่น ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae) ตั้งตามภูเวียงและเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี^[7]

กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis) มาจาก "กินรี" สัตว์ในวรรณคดีครึ่งคนครึ่งนก ราชสีมาซอรัส สุรนารีอี (Ratchasimasaurus suranareae) ตั้งเป็นเกียรติแก่ท้าวสุรนารี และ นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (Nagatitan chaiyaphumensis) มาจาก "นาค" ในความเชื่อของไทย และจังหวัดชัยภูมิที่พบฟอสซิล^[4][5][6]

บทความอื่น

• รอยเท้าไดโนเสาร์เกิดขึ้นได้อย่างไร
• ทำไมเรียกว่า "ฟอสซิลไดโนเสาร์" ไม่เรียกว่า "กระดูกไดโนเสาร์"
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีอายุกี่ล้านปี
• ฟอสซิลไดโนเสาร์ตัวแรกของโลก (และของไทย)
• ไดโนเสาร์ไทยมีกี่ชนิด และพบที่ไหนบ้าง
• นกคือไดโนเสาร์จริงหรือ
• วันที่ไดโนเสาร์หายไป
• สัตว์ที่หลายคนคิดว่าเป็นไดโนเสาร์ แต่ไม่ใช่
• จูแรสซิก พาร์ค: เรื่องจริงแค่ไหน
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีสีอะไร
• ไข่และลูกไดโนเสาร์
• ไดโนเสาร์คอยาวตัวใหญ่ได้อย่างไร