ทำไมเรียกว่า "ฟอสซิลไดโนเสาร์" ไม่เรียกว่า "กระดูกไดโนเสาร์"

ฟอสซิลคืออะไร

คำว่า fossil มาจากภาษาละติน fossilis แปลว่า "ที่ขุดขึ้นมา" ในภาษาไทยเรียกว่า "ซากดึกดำบรรพ์" หมายถึงซากหรือร่องรอยของสิ่งมีชีวิตในอดีตที่เก็บรักษาไว้ในหิน^[3]

ฟอสซิลจึงไม่ได้มีแค่กระดูก แต่รวมถึงฟัน ไข่ รอยผิวหนัง รอยขน รอยเท้า และแม้แต่มูลสัตว์ที่กลายเป็นหิน (coprolite) ด้วย^[3]

กระดูกกลายเป็นหินได้อย่างไร

กระดูกของสัตว์มีชีวิตมีรูพรุนเล็กๆ จำนวนมาก เมื่อซากไดโนเสาร์ถูกตะกอนฝังอย่างรวดเร็ว น้ำใต้ดินที่มีแร่ธาตุละลายอยู่ เช่น ซิลิกา แคลไซต์ หรือแร่เหล็ก จะซึมเข้าไปในรูพรุนเหล่านั้น แล้วตกผลึกเป็นแร่ เรียกกระบวนการนี้ว่า permineralization^[1][2]

เมื่อเวลาผ่านไปนับล้านปี แร่ธาตุยังอาจค่อยๆ เข้าแทนที่เนื้อกระดูกเดิมทีละน้อย (replacement) จนสิ่งที่เหลืออยู่มีรูปร่าง ขนาด และบางครั้งโครงสร้างระดับจุลภาคเหมือนกระดูกเดิมทุกอย่าง แต่เนื้อในเป็นหิน ฟอสซิลจึงหนักกว่ากระดูกจริงมาก^[2][3]

ทำไมสีของฟอสซิลไม่เหมือนกระดูก

สีของฟอสซิลมาจากแร่ธาตุที่เข้าไปในกระดูกระหว่างกลายเป็นหิน ไม่ใช่สีของกระดูกเดิม ฟอสซิลสัตว์มีกระดูกสันหลังส่วนใหญ่จึงมีสีโทนดินอย่างน้ำตาล ดำ หรือขาว เช่น สีน้ำตาลจากซิลิกา หรือสีดำจากแร่เหล็ก ส่วนสีแปลกๆ อย่างสีเขียวพบได้ยากมาก^[5]

โครงกระดูกที่ตั้งแสดงในพิพิธภัณฑ์หลายแห่งเป็นแบบจำลองที่หล่อจากฟอสซิลจริง เพราะฟอสซิลจริงหนักมาก เปราะบาง และถ้าเสียหายก็หามาแทนไม่ได้ พิพิธภัณฑ์จึงเก็บของจริงไว้ให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษา^[6]

ยังเหลือกระดูกเดิมอยู่บ้างไหม

ในบางกรณี นักวิทยาศาสตร์รายงานว่าพบร่องรอยของโปรตีนหรือโครงสร้างคล้ายเนื้อเยื่ออ่อนในฟอสซิลไดโนเสาร์ แต่การค้นพบเหล่านี้ยังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันอยู่ และพบได้น้อยมาก โดยทั่วไปแล้ว สิ่งที่ขุดพบคือหินที่บันทึกรูปร่างของกระดูกไว้ ไม่ใช่กระดูกที่ยังสดอยู่ จึงเรียกว่า "ฟอสซิล" หรือ "ซากดึกดำบรรพ์" ไม่ใช่ "กระดูก"^[4]

บทความอื่น

• รอยเท้าไดโนเสาร์เกิดขึ้นได้อย่างไร
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีอายุกี่ล้านปี
• ฟอสซิลไดโนเสาร์ตัวแรกของโลก (และของไทย)
• ไดโนเสาร์ได้ชื่อมาอย่างไร
• ไดโนเสาร์ไทยมีกี่ชนิด และพบที่ไหนบ้าง
• นกคือไดโนเสาร์จริงหรือ
• วันที่ไดโนเสาร์หายไป
• สัตว์ที่หลายคนคิดว่าเป็นไดโนเสาร์ แต่ไม่ใช่
• จูแรสซิก พาร์ค: เรื่องจริงแค่ไหน
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีสีอะไร
• ไข่และลูกไดโนเสาร์
• ไดโนเสาร์คอยาวตัวใหญ่ได้อย่างไร