ศัพท์ไดโนเสาร์
คำศัพท์ที่เจอบ่อยในเว็บไซต์นี้และในหนังสือเรื่องไดโนเสาร์ อธิบายแบบสั้นๆ พร้อมลิงก์ไปอ่านต่อ
กลุ่มของไดโนเสาร์
- ไดโนเสาร์Dinosauria
- สัตว์เลื้อยคลานกลุ่มหนึ่งที่สืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน มีขาตั้งตรงอยู่ใต้ลำตัว ปรากฏขึ้นในยุคไทรแอสซิกเมื่อราว 230 ล้านปีก่อน นกในปัจจุบันก็นับเป็นไดโนเสาร์ด้วย
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกNon-avian dinosaurs
- ไดโนเสาร์ทุกกลุ่มยกเว้นนก ซึ่งสูญพันธุ์ไปทั้งหมดเมื่อ 66 ล้านปีก่อน เป็นความหมายที่คนทั่วไปนึกถึงเวลาพูดว่า "ไดโนเสาร์"
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ซอริสเชีย (สะโพกแบบกิ้งก่า)Saurischia
- หนึ่งในสองกลุ่มใหญ่ของไดโนเสาร์ตามการแบ่งแบบดั้งเดิม รวมเทอโรพอดและซอโรพอโดมอร์ฟ งานวิจัยบางชิ้นเสนอการแบ่งกลุ่มแบบอื่น การจัดกลุ่มนี้จึงยังถกเถียงกันอยู่
- อ้างอิง: Wikipedia
- ออร์นิธิสเชีย (สะโพกแบบนก)Ornithischia
- ไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มใหญ่ที่มีกระดูกจะงอยปากที่ขากรรไกรล่าง เช่น สเตโกซอรัส แองคิโลซอรัส ไทรเซราทอปส์ และไดโนเสาร์ปากเป็ด แม้ชื่อจะแปลว่าสะโพกแบบนก แต่นกไม่ได้อยู่ในกลุ่มนี้
- อ้างอิง: Wikipedia
- เทอโรพอดTheropoda
- ไดโนเสาร์ที่เดินสองขา ส่วนใหญ่กินเนื้อ เช่น ไทแรนโนซอรัส เวโลซีแรปเตอร์ และสยามแรปเตอร์ นกในปัจจุบันก็สืบเชื้อสายมาจากเทอโรพอด
- อ้างอิง: Wikipedia
- ซอโรพอโดมอร์ฟSauropodomorpha
- ไดโนเสาร์กินพืชคอยาว รวมทั้งบรรพบุรุษรุ่นแรกที่ยังตัวเล็กและบางตัวเดินสองขา จนถึงซอโรพอดขนาดยักษ์
- อ้างอิง: Wikipedia
- ซอโรพอดSauropoda
- ไดโนเสาร์กินพืชเดินสี่ขา คอและหางยาวมาก รวมสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมา เช่น แบรคิโอซอรัส และภูเวียงโกซอรัสของไทย
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ไททันโนซอร์Titanosauria
- ซอโรพอดกลุ่มที่อยู่มาจนปลายยุคครีเทเชียส มีหลายชนิดที่ตัวใหญ่ที่สุดในโลก เช่น อาร์เจนติโนซอรัส และพาทาโกไททัน
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- เซราทอปเซียนCeratopsia
- ไดโนเสาร์กินพืชที่มีจะงอยปากคล้ายนกแก้ว หลายชนิดมีแผงคอและเขา เช่น ไทรเซราทอปส์ ซิตตะโกซอรัสที่พบในไทยก็อยู่ในกลุ่มนี้
- อ้างอิง: Wikipedia
- แองคิโลซอร์ (ไดโนเสาร์หุ้มเกราะ)Ankylosauria
- ไดโนเสาร์กินพืชตัวเตี้ย ลำตัวกว้าง หลังปกคลุมด้วยแผ่นกระดูกเกราะ บางชนิดมีตะบองกระดูกที่ปลายหาง
- อ้างอิง: Wikipedia
- ฮาโดรซอร์ (ไดโนเสาร์ปากเป็ด)Hadrosauridae
- ไดโนเสาร์กินพืชปลายยุคครีเทเชียสที่มีปากแบนกว้างคล้ายปากเป็ด และมีฟันเรียงกันหลายร้อยซี่ไว้บดพืช บางชนิดมีหงอนบนหัว เช่น พาราซอโรโลฟัส
- อ้างอิง: Wikipedia
- อาร์โคซอร์Archosauria
- สัตว์เลื้อยคลานกลุ่มใหญ่ที่รวมจระเข้ เทอโรซอร์ และไดโนเสาร์ (รวมนก) ไว้ด้วยกัน จระเข้จึงเป็นญาติที่ใกล้ชิดไดโนเสาร์ที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่ รองจากนก
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- เทอโรซอร์Pterosauria
- สัตว์เลื้อยคลานที่บินได้ด้วยปีกหนังที่ขึงบนนิ้วที่สี่ เป็นญาติใกล้ชิดของไดโนเสาร์ แต่ไม่ใช่ไดโนเสาร์
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- เพลสิโอซอร์Plesiosauria
- สัตว์เลื้อยคลานทะเลที่ว่ายน้ำด้วยครีบสี่ใบ หลายชนิดคอยาวมาก ไพลโอซอร์ที่คอสั้นและหัวใหญ่ก็เป็นสายย่อยในกลุ่มนี้ ไม่ใช่ไดโนเสาร์ (บางแหล่งเขียนว่า เพลซิโอซอร์ หรือ พลีซิโอซอร์ และเขียนไพลโอซอร์ว่า พลิโอซอร์ ดูที่มาของการสะกดได้ในหน้ากลุ่ม)
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- อิกทิโอซอร์Ichthyosauria
- สัตว์เลื้อยคลานทะเลรูปร่างคล้ายโลมาที่ออกลูกเป็นตัวในน้ำ เป็นสัตว์เลื้อยคลานคนละสายกับไดโนเสาร์ (บางแหล่งเขียนว่า อิคทิโอซอร์ ดูที่มาของการสะกดได้ในหน้ากลุ่ม)
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- โมซาซอร์Mosasauridae
- กิ้งก่าทะเลขนาดใหญ่ในช่วงปลายยุคครีเทเชียส เป็นญาติกับกิ้งก่าและงูในปัจจุบัน ไม่ใช่ไดโนเสาร์ แม้จะสูญพันธุ์ไปพร้อมกัน
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
ฟอสซิลและการศึกษา
- ซากดึกดำบรรพ์ (ฟอสซิล)Fossil
- ซากหรือร่องรอยของสิ่งมีชีวิตในอดีตที่เก็บรักษาไว้ในหิน ไม่ได้มีแค่กระดูก แต่รวมถึงฟัน ไข่ รอยผิวหนัง และรอยเท้าด้วย
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- การแทรกซึมของแร่Permineralization
- กระบวนการที่น้ำใต้ดินพาแร่ธาตุเข้าไปตกผลึกในรูพรุนของกระดูกที่ถูกฝัง จนกระดูกแข็งและหนักแบบหิน เป็นวิธีที่กระดูกไดโนเสาร์ส่วนใหญ่กลายเป็นฟอสซิล
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ซากดึกดำบรรพ์ร่องรอยTrace fossil
- ร่องรอยที่สัตว์ทิ้งไว้ตอนยังมีชีวิต เช่น รอยเท้า รัง และมูล ซึ่งบอกพฤติกรรมของสัตว์ได้ ต่างจากกระดูกที่บอกแค่รูปร่าง
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- มูลสัตว์กลายเป็นหินCoprolite
- มูลของสัตว์ดึกดำบรรพ์ที่กลายเป็นฟอสซิล ช่วยให้รู้ว่าสัตว์ตัวนั้นกินอะไร
- อ้างอิง: Wikipedia
- หมวดหินGeological formation
- ชั้นหินที่มีลักษณะและอายุเดียวกัน แผ่กว้างจนทำแผนที่ได้ เช่น หมวดหินเสาขัวในภาคอีสาน ไดโนเสาร์ที่พบในหมวดหินเดียวกันจึงอยู่ในพื้นที่และช่วงเวลาใกล้กัน
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- การหาอายุด้วยไอโซโทปกัมมันตรังสีRadiometric dating
- การวัดอายุหินจากธาตุกัมมันตรังสีที่สลายตัวในอัตราคงที่ เช่น ยูเรเนียมในแร่เซอร์คอนของเถ้าภูเขาไฟ ใช้หาอายุชั้นหินที่อยู่เหนือหรือใต้ฟอสซิล
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- บรรพชีวินวิทยาPaleontology
- วิชาที่ศึกษาสิ่งมีชีวิตในอดีตจากซากดึกดำบรรพ์ นักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเรื่องนี้เรียกว่านักบรรพชีวินวิทยา
- อ้างอิง: Wikipedia
- ภาพวาดบรรพชีวินPaleoart
- ภาพที่วาดสัตว์ดึกดำบรรพ์ให้มีชีวิตขึ้นมาใหม่ตามหลักฐานจากฟอสซิล ส่วนที่ไม่มีหลักฐาน เช่น สีผิว ผู้วาดต้องคาดเดาอย่างมีเหตุผล
- อ้างอิง: Wikipedia
เวลาทางธรณีวิทยา
- มหายุคมีโซโซอิกMesozoic Era
- ช่วงเวลา 251.9–66 ล้านปีก่อน แบ่งเป็นยุคไทรแอสซิก จูแรสซิก และครีเทเชียส มักเรียกว่ายุคของไดโนเสาร์
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ยุคไทรแอสซิกTriassic
- 251.9–201.4 ล้านปีก่อน ไดโนเสาร์รุ่นแรกปรากฏขึ้นในยุคนี้ ตอนนั้นแผ่นดินเกือบทั้งหมดยังรวมเป็นมหาทวีปแพนเจีย
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ยุคจูแรสซิกJurassic
- 201.4–145 ล้านปีก่อน ซอโรพอดขนาดยักษ์และสเตโกซอรัสรุ่งเรือง และนกรุ่นแรกเริ่มปรากฏ
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ยุคครีเทเชียสCretaceous
- 145–66 ล้านปีก่อน ยุคสุดท้ายของไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นก ไดโนเสาร์ไทยที่ตั้งชื่อแล้วส่วนใหญ่มาจากยุคนี้ และพืชดอกเริ่มแพร่หลาย
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ K–PgCretaceous–Paleogene extinction
- เหตุการณ์เมื่อ 66 ล้านปีก่อนที่ดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก ทำให้สิ่งมีชีวิตราวสามในสี่สูญพันธุ์ รวมถึงไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกทั้งหมด
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
ชื่อทางวิทยาศาสตร์
- สกุลและชนิดGenus / species
- ชื่อวิทยาศาสตร์มีสองส่วน เช่น Tyrannosaurus rex ส่วนแรกคือชื่อสกุล (genus) ส่วนหลังคือชื่อชนิด (species) เว็บไซต์นี้นับไดโนเสาร์เป็นสกุล
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
- ตัวอย่างต้นแบบ (โฮโลไทป์)Holotype
- ฟอสซิลชิ้นที่ใช้ตั้งชื่อสัตว์ชนิดใหม่ เก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์หรือสถาบันวิจัย เพื่อให้นักวิทยาศาสตร์คนอื่นตรวจสอบได้ว่าชื่อนั้นหมายถึงสัตว์ตัวไหน
- อ่านเพิ่มในเว็บนี้ →อ้างอิง: Wikipedia
