วันที่ไดโนเสาร์หายไป

เบาะแสในชั้นดินเหนียวบางๆ

ในปี ค.ศ. 1980 ทีมของ หลุยส์ อัลวาเรซ (Luis Alvarez) นักฟิสิกส์ และ วอลเตอร์ อัลวาเรซ (Walter Alvarez) ลูกชายที่เป็นนักธรณีวิทยา ศึกษาชั้นดินเหนียวบางๆ ที่คั่นระหว่างหินยุคครีเทเชียสกับหินยุคถัดมา ใกล้เมืองกุบบิโอ ประเทศอิตาลี และพบธาตุ อิริเดียม (iridium) สูงผิดปกติ ธาตุนี้พบน้อยมากบนผิวโลก แต่พบมากกว่าในอุกกาบาต พวกเขาจึงเสนอว่าโลกถูกวัตถุจากอวกาศขนาดราว 10 กิโลเมตรพุ่งชน^[2]

ต่อมามีการพบชั้นอิริเดียมแบบเดียวกันในหลายแห่งทั่วโลก พร้อมกับ "ควอตซ์ที่ถูกแรงกระแทก" (shocked quartz) ซึ่งเกิดได้จากแรงอัดมหาศาลเท่านั้น และเม็ดแก้วเล็กๆ ที่เกิดจากหินหลอมเหลวซึ่งกระเด็นขึ้นฟ้าแล้วเย็นตัวลง^[2][4]

หลุมอุกกาบาตชิกซูลูบ

คำถามใหญ่ในตอนนั้นคือ หลุมจากการชนอยู่ที่ไหน คำตอบมาในต้นทศวรรษ 1990 เมื่อนักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่าโครงสร้างวงกลมกว้างราว 200 กิโลเมตร ที่ถูกฝังอยู่ใต้คาบสมุทรยูกาตัง ประเทศเม็กซิโก คือหลุมอุกกาบาต ตั้งชื่อตามชุมชนชิกซูลูบ (Chicxulub) ที่อยู่ใกล้ศูนย์กลาง^[3]

การหาอายุชี้ว่าหลุมนี้เกิดเมื่อราว 66 ล้านปีก่อน ตรงกับช่วงที่ฟอสซิลไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกหายไปจากชั้นหินทั่วโลก^[1][3]

หลังการชน

ภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง การชนทำให้เกิดแผ่นดินไหวรุนแรง คลื่นสึนามิขนาดยักษ์ และเศษหินร้อนที่ตกกลับลงมาทั่วโลก ซึ่งอาจจุดไฟป่าในหลายพื้นที่^[1][6]

ผลที่ร้ายแรงที่สุดตามมาภายหลัง ฝุ่น เขม่า และละอองกำมะถันจำนวนมหาศาลลอยปกคลุมชั้นบรรยากาศ บังแสงอาทิตย์จนโลกมืดและหนาวเย็นลงนานหลายปี พืชและแพลงก์ตอนสังเคราะห์แสงไม่ได้ ห่วงโซ่อาหารทั้งบนบกและในทะเลจึงพังทลาย สิ่งมีชีวิตราวสามในสี่ของทุกชนิดสูญพันธุ์ รวมถึงไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นก เทอโรซอร์ สัตว์เลื้อยคลานทะเลขนาดใหญ่อย่างโมซาซอร์ และแอมโมไนต์^[1]

ในช่วงเวลาเดียวกัน ภูเขาไฟขนาดมหึมาที่เรียกว่า เดคคานแทรปส์ (Deccan Traps) ในอินเดียก็ปะทุต่อเนื่องนานหลายแสนปี และปล่อยแก๊สที่เปลี่ยนสภาพอากาศ นักวิทยาศาสตร์ยังถกเถียงว่าภูเขาไฟมีส่วนมากน้อยแค่ไหน แต่ส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าการชนของดาวเคราะห์น้อยเป็นตัวการหลัก^[5]

ใครรอดมาได้

สัตว์ที่รอดชีวิตมักมีขนาดเล็ก กินอาหารได้หลายอย่าง หรือมีที่หลบภัย เช่น สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่อาศัยในโพรง จระเข้ เต่า กบ งู และกิ้งก่า สัตว์ในแหล่งน้ำจืดได้เปรียบ เพราะห่วงโซ่อาหารในน้ำพึ่งพาซากพืชซากสัตว์ที่สะสมอยู่ ไม่ได้พึ่งพืชที่ยังมีชีวิตโดยตรง^[1]

งานวิจัยชี้ว่านกที่รอดมาได้น่าจะเป็นนกที่หากินบนพื้นดินและกินเมล็ดพืช ซึ่งเก็บอยู่ในดินได้นานแม้ไม่มีแสงแดด นกกลุ่มนี้คือบรรพบุรุษของนกทุกชนิดในปัจจุบัน และเมื่อไดโนเสาร์ขนาดใหญ่หายไป สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมก็มีโอกาสวิวัฒนาการเป็นสัตว์หลากหลายชนิด รวมถึงมนุษย์ด้วย^[1]

ธรรมชาติฟื้นตัวเร็วกว่าที่หลายคนคิด ฟอสซิลจากแหล่งคอร์รัลบลัฟส์ (Corral Bluffs) รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา ซึ่งเก็บชั้นหินช่วงหนึ่งล้านปีแรกหลังการชนไว้ต่อเนื่อง แสดงว่าในช่วงหลายพันปีแรก พื้นที่ถูกปกคลุมด้วยเฟิร์นเป็นหลัก ราว 1 แสนปีหลังการชน ความหลากหลายของพืชและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลับมาใกล้เคียงก่อนเกิดเหตุ และราว 7 แสนปีต่อมา ก็มีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่หนักถึงราว 45 กิโลกรัม ใหญ่กว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิดที่รู้จักจากยุคไดโนเสาร์^[7]

สำหรับประเทศไทย ไดโนเสาร์ที่ตั้งชื่อแล้วทุกตัวมาจากหินที่เก่ากว่าเหตุการณ์นี้หลายสิบล้านปี เราจึงยังไม่รู้ว่าไดโนเสาร์ในดินแดนไทยในวันนั้นมีหน้าตาอย่างไร^[8]

บทความอื่น

• รอยเท้าไดโนเสาร์เกิดขึ้นได้อย่างไร
• ทำไมเรียกว่า "ฟอสซิลไดโนเสาร์" ไม่เรียกว่า "กระดูกไดโนเสาร์"
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีอายุกี่ล้านปี
• ฟอสซิลไดโนเสาร์ตัวแรกของโลก (และของไทย)
• ไดโนเสาร์ได้ชื่อมาอย่างไร
• ไดโนเสาร์ไทยมีกี่ชนิด และพบที่ไหนบ้าง
• นกคือไดโนเสาร์จริงหรือ
• สัตว์ที่หลายคนคิดว่าเป็นไดโนเสาร์ แต่ไม่ใช่
• จูแรสซิก พาร์ค: เรื่องจริงแค่ไหน
• รู้ได้อย่างไรว่าไดโนเสาร์มีสีอะไร
• ไข่และลูกไดโนเสาร์
• ไดโนเสาร์คอยาวตัวใหญ่ได้อย่างไร